Өчигдөр Монголын улс төрд нэг чухал шугам татагдлаа. Ардчилсан нам Н.Учралын Засгийн газарт итгэл үзүүлэх эсэх асуудлыг УИХ-аар хэлэлцүүлэхээр шийдэв. Төсвийн тодотголын маргаан ийнхүү Засгийн газрын хувь заяатай холбогдож, улс төрийн тэмцэл дараагийн шатандаа орлоо. Гэхдээ энэ бол зөвхөн Н.Учралын асуудал биш.

Цаана нь төсөв, эрх мэдэл, МАН-ын дотоод зөрчил, 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль болон 2028 оны парламентын сонгуулийн өмнөх улс төрийн байрлал зэрэг олон хүчин зүйл давхар явж байна.

3.5 тэрбумын маргаан улс төрийн гал асаав

Төсвийн тодотголын үеэр Ерөнхий сайд Н.Учралын гэр бүлийн хамаарал бүхий сургуульд 3.5 тэрбум төгрөгийн хувьсах зардалтай холбоотой асуудал сөхөгдсөн нь улс төрийн хамгийн том маргааны нэг болов. Энэ асуудалд холбогдох албаныхны байр суурь зөрүүтэй гарч, Ерөнхий сайд өөрөө уг асуудлыг үгүйсгэсэн. Харин боловсролын салбарын холбогдох мэдээллүүд олон нийтэд өөр өөр тайлбаруудыг өгч эхэлсэн нь маргааныг улам хурцатгасан.

Энд нэг чухал зүйл бий.

3.5 тэрбум төгрөг өөрөө Монголын улсын төсвийн хэмжээнд асар том мөнгө биш байж болно. Харин Ерөнхий сайдын гэр бүлийн хамаарал бүхий этгээдтэй холбоотой гэх асуудал учраас улс төрийн үнэ цэн нь хэд дахин өндөр. Өөрөөр хэлбэл маргаан мөнгөний хэмжээнээсээ илүү ашиг сонирхлын зөрчил байгаа эсэх дээр төвлөрч байна.

АН: Ерөнхий сайд өөрөө улс төрийн хариуцлага хүлээ

АН-ын Улс төрийн зөвлөл энэ асуудлыг улс төрийн хариуцлагын түвшинд авч үзэж, Ерөнхий сайд Н.Учралд итгэл үзүүлэх эсэх асуудлыг хөндөхийг УИХ дахь бүлэгтээ үүрэг болгосон.

УИХ дахь АН-ын бүлэг уг байр суурийг хэлэлцээд Н.Учралд итгэл үзүүлэх эсэх асуудлыг тавихаар болсон байна.

АН-ын дарга О.Цогтгэрэл ч Засгийн газрын төсвийн бодлого, кабинетын зарчимд хүчтэй шүүмжлэлтэй хандав. Тэрбээр төсвийн тодотголыг шүүмжилж, Засгийн газарт кабинетын зарчим алга болсон гэж мэдэгдсэн. Ингэснээр АН-ын байр суурь тодорхой боллоо.

Тэдний улс төрийн дайралтын бай нь зөвхөн төсөв биш. Бай нь Н.Учралын Засгийн газар болж байна. Гэхдээ асуудлын нөгөө талд төсөв гацсан хэвээр.

Энэ бүх улс төрийн тэмцлийн цаана бодит амьдралын маш энгийн асуудал бий. Төсвийн тодотгол батлагдах ёстой. Төрийн албан хаагчдын цалин, тэтгэвэр, төрийн байгууллагуудын зардлын эх үүсвэр шийдэгдэх ёстой. Гэтэл төсвийн тодотголыг хэлэлцэх ёстой байсан ээлжит бус чуулган улс төрийн маргаан, эрх мэдлийн зөрчилд хүчтэй автсан дүр зураг үүсээд байна.

Энэ бол Засгийн газрын хувьд хамгийн том эрсдэл. Учир нь улс төрийн тэмцэл хэт удаан үргэлжилбэл эцэстээ иргэдийн өдөр тутмын амьдралд шууд нөлөөлөх төсвийн шийдвэрүүд хойшлох эрсдэлтэй.

Харин хамгийн сонирхолтой тоглолт МАН дотор өрнөж байна

Өнөөдрийн улс төрийг зөвхөн АН ба МАН-ын сөргөлдөөн гэж харах нь хангалтгүй. Учир нь МАН-ын доторх хүчний харьцаа өөрөө Н.Учралын Засгийн газрын хувь заяаг шийдэх гол хүчин зүйл болж мэднэ.

Сүүлийн өдрүүдэд МАН доторх 38 ба 30-ын бүлэглэлтэй холбоотой зөрчил улс төрийн анхаарлын төвд орж, сайд нарын асуудал хүртэл яригдах болсон тухай мэдээлэл гарсан.

Эндээс нэг зүйл харагдана.

Н.Учралын Засгийн газарт гаднаас ирж буй АН-ын дарамт нэг асуудал. Харин дотроосоо ирж буй улс төрийн дарамт нь түүнээс илүү аюултай байж мэднэ.

Хэрэв МАН дотроо нэгдэж чадвал АН-ын шаардлагыг парламентын санал хураалтаар саармагжуулах боломжтой. Харин МАН-ын дотоод зөрчил АН-ын шахалттай давхцвал нөхцөл байдал огт өөр болно.

Тэгвэл Н.Учрал огцрох уу?

Одоогоор шууд “огцорно” гэж хэлэхэд эрт. Харин улс төрийн гурван хувилбар харагдаж байна.

НЭГ. Н.УЧРАЛ ИТГЭЛ АВНА

Хэрэв УИХ Ерөнхий сайдад итгэл үзүүлбэл Н.Учрал улс төрийн хувьд дахин мандат авна. Гэхдээ энэ нь бүх асуудал дууслаа гэсэн үг биш. Харин ч дараагийн асуулт гарч ирнэ. Итгэл авсан Ерөнхий сайд МАН доторх зөрчлөө хэрхэн шийдэх вэ, Тэр кабинетаа өөрчлөх үү, Зарим сайдыг солих уу, Төсвийн маргаантай асуудлыг хэрхэн цэгцлэх вэ. Эдгээр нь дараагийн сорилт болно.

ХОЁР. ИТГЭЛИЙН САНАЛ УНАНА

Хэрэв Ерөнхий сайд УИХ-ын дэмжлэг авч чадахгүй бол асуудал дараагийн шатанд шилжинэ. Тэр үед улс төрийн гол асуулт: Н.Учрал үлдэх үү биш. Н.Учралын дараа хэн Ерөнхий сайд болох вэ болно.
Ингээд МАН доторх дараагийн том өрсөлдөөн эхэлнэ.

ГУРАВ. УЛС ТӨРИЙН ТОХИРОО ХИЙГДЭНЭ

Монголын улс төрд хамгийн бодитой хувилбар байж болох зүйл бол энэ. Санал хураалтаас өмнө Засгийн газрын бүрэлдэхүүн, төсвийн тодорхой заалт, албан тушаалын асуудал болон улс төрийн бусад маргаанд тодорхой тохироо хийгдэж болно.

Өөрөөр хэлбэл Ерөнхий сайдыг огцруулах эсэх асуудал санал хураалтын танхимд биш, санал хураалтаас өмнөх улс төрийн тохироон дээр шийдэгдэх магадлалтай.

Нэг зүйл тодорхой. 2027 он аль хэдийн эхэлчихсэн. Монголын улс төрд сонгууль албан ёсоор эхлээгүй байж болно. Гэхдээ улс төрийн хувьд дараагийн цикл аль хэдийн эхэлсэн. 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль. 2028 оны УИХ-ын сонгууль.

Энэ хоёр сонгуулийн өмнө МАН-ын доторх хүчний харьцаа, Засгийн газрын нэр хүнд, АН-ын сөрөг хүчний байр суурь бүгд өөрчлөгдөнө. Тиймээс өнөөдрийн Засгийн газрын асуудлыг зөвхөн өнөөдрийн асуудал гэж харах боломжгүй. Хэн төр барих вэ гэдэг дараагийн том өрсөлдөөний эхлэл эндээс тавигдаж байна.

Эцсийн дүгнэлт

Өчигдөр Монголын улс төрд болсон үйл явдлын гол утга нь;

АН Н.Учралын Засгийн газрыг улс төрийн хариуцлагын түвшинд авч үзэхийг эхлүүллээ. Гэхдээ Н.Учралын хувь заяаг зөвхөн АН шийдэхгүй. Үүнийг МАН доторх хүчний харьцаа шийднэ. Хэрэв МАН дотроо нэгдэж чадвал Н.Учрал үлдэх боломжтой. Хэрэв дотоод зөрчил гүнзгийрвэл АН-ын шахалт хүч нэмнэ. Харин энэ хоёр давхцвал Монголын улс төрд дараагийн Засгийн газрын асуудал бодитоор яригдаж эхэлнэ. Тиймээс одоо бидний харах ёстой зүйл бол зөвхөн хэн юу гэж мэдэгдэв гэх биш.

Харин хэн хэнтэй уулзаж байна, Хэн ямар кноп дарах вэ, МАН-ын дотор хэн хэний талд зогсох вэ, Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд өөрчлөлт орох уу гэсэн дөрвөн асуулт.
Эдгээрийн хариу ойрын өдрүүдэд тодорно.

Н.Учралын Засгийн газрын асуудал бол нэг хүний асуудал биш. Монголын улс төрийн дараагийн хүчний хуваарилалт хаашаа явахыг тодорхойлох том тест болж байна.

Н.Сүрэн