ФОТО НИЙТЛЭЛ: Дэлхий даяар баавгай хот сууринд орж ирэх болсон шалтгаан

2026 онд баавгай суурин газруудад олноор үзэгдэх болжээ. Судлаачдын үзэж буйгаар байгаль дээрх хүнсний хомсдол, хүний нөлөө энэ жил хот, сууринд баавгай ихээр үзэгдэх болсон гол шалтгаан болж байна.

Энэ онд Япон, АНУ, Румын зэрэг орны суурин газруудад баавгай үзэгдэх, айл өрх рүү нэвтрэх, хүнтэй ойртох тохиолдлууд анхаарал татаж байна. Зэрлэг амьтдын мэргэжилтнүүдийн мэдээллээс үзэхэд энэ нь зөвхөн баавгайн тоо толгой нэмэгдсэнтэй холбоотой асуудал биш бөгөөд байгалийн идэш тэжээлийн хомсдол, ган гачиг, амьдрах орчны өөрчлөлт, хүний хаясан хоол хүнсэнд дасах зэрэг хэд хэдэн хүчин зүйлтэй холбоотой байна.

Гэхдээ дэлхийн бүх улс оронд баавгайн тоо толгой, дайралт ижил хэмжээгээр өссөн гэж дүгнэх боломжгүй. Улс орнуудын бүртгэл, судалгааны аргачлал харилцан адилгүй тул тухайн бүс нутгийн албан ёсны мэдээлэл, шинжлэх ухааны судалгаанд тулгуурлан авч үзэх нь чухал юм.

Япон: Баавгайн хүнтэй зөрчилдөх тохиолдол нэмэгдэв

Япон улс 2025 онд баавгайн дайралт, хүн гэмтсэн тохиолдлын огцом өсөлттэй тулгарсан бөгөөд 2026 онд ч уг асуудал анхаарлын төвд хэвээр байна. The Japan Times сонины 2026 оны тавдугаар сарын 9-ний мэдээлэлд баавгай ичээнээс гарч идэвхжих үеэр хүний амь нас хохирсон тохиолдол бүртгэгдсэн бөгөөд орон нутгийн захиргаанууд урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээгээ эргэн харж байгааг дурджээ.

2026 оны гуравдугаар сарын 3-нд Global Change Biology сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаанд Японд 2025 онд гарсан хямралыг зөвхөн баавгайн тоо толгойн өсөлтөөр тайлбарлах боломжгүйг онцолсон байна. Судлаачдын үзэж буйгаар ой модны самар, үр зэрэг байгалийн хүнсний ургац муудах, хүнсний хомсдол давхар тохиолдох нь баавгайг хүн амьдардаг бүс рүү ойртоход хүргэж болзошгүй.

Өөрөөр хэлбэл, баавгай заавал хүн рүү дайрах зан авиртай болсон гэсэн үг биш. Харин байгалиас хоол хүнс олох боломж нь муудахад хогийн цэг, жимсний мод, тариалангийн талбай, айл өрхийн ойролцоох хүнсний эх үүсвэрийг ашиглах нь нэмэгдэж болно.

АНУ: Ган гачиг, байгалийн хүнсний хомсдол баавгайг хот руу татаж байна

АНУ-ын баруун бүсийн Колорадо, Юта, Нью-Мексико зэрэг мужид 2026 оны зун баавгай хүн амьдардаг газруудад үзэгдэх, байшин, автомашин, зуслангийн орчимд хоол хайх тохиолдлууд нэмэгдсэн талаар Associated Press агентлаг мэдээлжээ.

Колорадогийн байгаль хамгаалах албаныхны мэдээллээр энэ онд баавгайн үзэгдэл болон хүнтэй зөрчилдсөн тохиолдол өмнөх үеийн дунджаас хоёр дахин нэмэгдсэн байна. Үүнд ган гачгийн улмаас самар, жимс, ургамал зэрэг байгалийн хүнсний нөөц багассан нь нөлөөлжээ. Юта, Нью-Мексикод ч үүнтэй төстэй нөхцөл ажиглагдсан байна.

Айдахо мужийн Загас, агнуурын газрын мэргэжилтнүүд мөн 2026 онд хуурайшилт байгалийн хүнсний эх үүсвэрт нөлөөлж, баавгай урьд нь ховор үзэгддэг суурин газруудад очих эрсдэлийг нэмэгдүүлж байгааг анхааруулжээ. Тус газрын мэдээллээр хүнсний хог хаягдалд дахин дахин хүрсэн баавгай айлд нэвтрэх зэрэг аюултай зан үйлд суралцаж болдог.

АНУ-ын зэрлэг амьтдын мэргэжилтнүүдийн анхааруулж буй гол зүйл нь баавгайг хүнээс хоол олж авдаг гэж сургаж болохгүй гэдэг зарчим юм. Ил задгай хог, гэрийн тэжээвэр амьтдын хоол, шувуу тэжээх сав зэрэг нь баавгайг суурин газарт татах шалтгаан болдог.

Румын: Баавгай хүн амьдардаг бүсэд тогтмол үзэгдэх болжээ

Румын улс Европ дахь хүрэн баавгайн томоохон популяци бий. Reuters агентлагийн 2026 оны наймдугаар сарын 1-ний мэдээлэлд тус улсын байгаль орчны яам олон жилийн ДНХ-ийн судалгаанд үндэслэсэн урьдчилсан тооцоогоор 10,000–13,000 хүрэн баавгайтай гэж мэдээлснийг дурджээ.

Мөн уулын бүсийн хот, суурин газруудад баавгай үзэгдэх нь нэмэгдэж, хогийн савнаас хоол хайх, аялал жуулчлалын бүсэд хүмүүстэй ойртох тохиолдлууд бүртгэгдэж байна. Үүнд суурьшлын бүс тэлэх, амьдрах орчин хумигдах, баавгай хүний хүнсний эх үүсвэрт дасах зэрэг хүчин зүйл нөлөөлж байгааг мэдээлэлд онцолжээ.

Румынд баавгайтай холбоотой эрсдэлийг бууруулахын тулд агнуурын квотыг нэмэгдүүлсэн ч байгаль хамгаалагчид зөвхөн агнуурын аргаар асуудлыг шийдэхэд хангалтгүй гэж үзэж байна. Хог хаягдлын зохицуулалтыг хэрэгжүүлэх, баавгайг тэжээхийг таслан зогсоох, хамгаалалтын хашаа зэрэг арга хэмжээг бодитоор хэрэгжүүлэх шаардлагатайг тэд анхааруулжээ.

Шинжлэх ухааны судалгаа: Баавгайг суурин газарт юу татдаг вэ?

2026 онд Scientific Reports сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаагаар Испанийн Кантабрианы хүрэн баавгайн популяцийн хүн амьдардаг суурин газарт очсон 73 тохиолдлыг 2009–2021 оны мэдээлэлд тулгуурлан шинжилжээ.

Судлаачдын тогтоосон гол үр дүн

Судалгаанд хамрагдсан тохиолдлын 86 хувь нь хүний үйл ажиллагаатай холбоотой хүнсний эх үүсвэртэй байв.

Нийт тохиолдлын 55 хувь нь интоор, чавга, алим зэрэг жимсний модтой холбоотой байжээ. Баавгай суурин газарт ойртох тохиолдол зуны улиралд, ихэвчлэн шөнийн цагаар бүртгэгдсэн байна. Түүнчлэн ой модтой ойр, баавгайн амьдрах таатай орчин бүхий суурин газруудад ийм үзэгдэл илүү ажиглагджээ.

Энэхүү судалгаа нь 2026 онд дэлхий даяар баавгайн тоо толгой огцом нэмэгдсэнийг нотлоогүй. Харин баавгай хүн амьдардаг бүсэд очиход жимс, хог хаягдал зэрэг хүний орчин дахь хүнсний эх үүсвэр чухал үүрэгтэйг бодит тохиолдлуудаар харуулсан байна.

Монгол Улсад анхаарах асуудал

Монгол Улсад баавгай суурин газарт олноор орж ирж байгаа эсэхийг дүгнэхийн тулд тухайн жилийн ажиглалт, малчин өрхийн мэдээлэл, байгаль хамгаалагчдын бүртгэл, эрдэм шинжилгээний судалгааг харьцуулах шаардлагатай. Гадаадын орнуудын жишээг Монголд шууд адилтгаж болохгүй ч дараах хүчин зүйлсийг судлах нь зүйтэй. Байгалийн хүнсний нөөц буюу жимс, самар болон бусад идэш тэжээлийн ургацын өөрчлөлт. Энэ жил ойн бүс дэх жимс, самрын ургац онцгой сул байсныг судалгаа харуулна. Баавгай хангалттай тэжээл авч чадахгүй бол ичдэггүй. Харин ичээндээ орохоосоо өмнө хаанаас нь ч харсан халбаганасан, тарга тэвээргэтэй болох хүртлээ хангалттай идэж аваад өвлийн урт саруудыг ичээндээ унтаж өнгөрөөдөг.

Баавгай ихэссэн өөр нэг шалтгаан бол цаг уурын нөхцөл. Тодруулбал ган гачиг, ой хээрийн түймэр болон бусад байгалийн өөрчлөлт байж болдог. Мөн хүний нөлөө хамгийн их байдаг талтай. Учир нь ил задгай хог, хүнсний үлдэгдэл, суурьшлын бүс болон аялал жуулчлалын үйл ажиллагааны тэлэлтийн улмаас уулнаас бууж “цагаарсан” баавгай хүний суурьшлын бүс рүү ихээр орж ирдэг.

Амьдрах орчны өөрчлөлт. Ой модны доройтол, хүний үйл ажиллагаанаас шалтгаалсан орчны хуваагдал. Эдгээр нь судлах шаардлагатай хүчин зүйлс болохоос Монголд баавгай суурин газар руу олноор орж ирж байгаагийн батлагдсан шалтгаан гэж үзэх үндэслэл одоогоор энд дурдсан гадаад эх сурвалжуудад байхгүй.

2026 оны мэдээллүүдээс харахад Япон, АНУ, Румын зэрэг улсад баавгай хүн амьдардаг бүсэд ойртох, хоол хүнс хайх, хүнтэй зөрчилдөх асуудал бодитой тулгамдаж байна. Үүнийг зөвхөн баавгайн тоо толгойн өсөлтөөр тайлбарлахын оронд байгалийн хүнсний хүртээмж, ган гачиг, амьдрах орчны өөрчлөлт болон хүний үйл ажиллагааны нөлөөг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай.

Байгаль хамгаалах мэргэжилтнүүдийн хувьд хүн ба баавгайн аюулгүй байдлыг зэрэг хангах гол арга нь хог хаягдлыг найдвартай хадгалах, баавгайг хооллохгүй байх, ажиглалт болон дайралтын тохиолдлыг тогтмол бүртгэх, эрсдэлтэй бүсэд урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ хэрэгжүүлэхэд оршиж байна.