НҮБ-ын индэр дээрх дипломат марафон: АНУ–Хятад, АНУ–Иран, Орос–Украин гурван гол шугамын огтлолцол

Дэлхийн улс төрийн анхаарал энэ долоо хоногт Нью-Йорк руу төвлөрч байна. НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы өндөр түвшний уулзалтууд эхэлж, дэлхийн 130 орчим төр, засгийн тэргүүн Нью-Йоркт цугларчээ. Энэ удаагийн чуулганы гол сэдэв нь уламжлалт дипломат мэдэгдлээс илүү өргөн хүрээтэй — Ойрхи Дорнодын мөргөлдөөн, Орос–Украины дайн, эрчим хүчний аюулгүй байдал, АНУ–Хятадын стратегийн өрсөлдөөн болон хиймэл оюун ухааны хяналт зэрэг асуудал нэг дор хэлэлцэгдэхээр байна.

Гэхдээ энэ удаагийн НҮБ-ын долоо хоногийн хамгийн сонирхолтой тал нь том гүрнүүд нэг танхимд цугларснаас илүүтэй, өөр өөр бүс нутаг дахь хямралууд хоорондоо хэрхэн холбогдож байгаа явдал юм.

Вашингтон–Бээжин: Худалдааны дайнаас AI-ийн эрсдэлийн удирдлага руу

БНХАУ-ын дарга Си Жиньпин есдүгээр сарын 23–25-нд АНУ-д төрийн айлчлал хийж, Ерөнхийлөгч Дональд Трамптай уулзана. Энэ нь хоёр удирдагчийн зургаан сарын доторх хоёр дахь харилцан айлчлал болж байна.

Уулзалтын хэлэлцэх асуудал зөвхөн тариф, худалдаагаар хязгаарлагдахгүй. Хиймэл оюун ухаан, чухал ашигт малтмал, нийлүүлэлтийн сүлжээ, технологийн экспортын хязгаарлалт зэрэг асуудал стратегийн түвшинд яригдаж байна.

Сонирхолтой нь хоёр улс AI-ийн өрсөлдөгч хэдий ч эрсдэлийн талаар хамтран ажиллах шаардлага тулгарчээ. АНУ, Хятадын албаныхан AI-аас үүдэлтэй кибер халдлага, хяналтаас гарах систем, дэд бүтцэд учрах эрсдэлийн үед харилцах протокол боловсруулах асуудлыг хэлэлцэж эхэлсэн бөгөөд дараагийн уулзалтыг хоёр сарын дараа Шэньжэнь хотод хийхээр төлөвлөсөн байна.

CSIS-ийн шинжээчдийн дүгнэлтээр энэ удаагийн уулзалт бүх томоохон маргааныг шийдэхээсээ илүү хоёр тал цаашид ямар дүрмээр өрсөлдөх вэ гэдгийг тодорхойлох эхлэл болох магадлалтай. Тус байгууллага AI-ийн дэлхийн засаглалын хүрээнд АНУ, НҮБ болон Хятадын тэргүүлсэн өөр өөр институцийн загварууд зэрэгцэн бий болж байгааг онцолжээ.

Өөрөөр хэлбэл, XXI зууны геополитикийн шинэ асуулт “хэн хамгийн хүчирхэг вэ?” биш, “хэн технологийн дүрмийг тогтоох вэ?” болж байна.

Ойрхи Дорнод: Дипломат ширээний эхлэл буюу Нефтийн үнэ

АНУ–Ираны харилцааны дараагийн алхам мөн НҮБ-ын чуулганы үеэр тодорхой болох төлөвтэй. Трамп Ираны Ерөнхийлөгч Масуд Пезешкиантай уулзах боломжийг нээлттэй үлдээсэн бол Иран хэлэлцээнд эргэн орох нөхцөлөө зуучлагчдаар дамжуулан хүргүүлсэн талаар Reuters мэдээлэв.

Энд дипломат ажиллагааны хамгийн хурдан хариу үйлдэл үзүүлж буй үзүүлэлт нь нефтийн үнэ юм.

Есдүгээр сарын 22-ны байдлаар Brent нефтийн арваннэгдүгээр сарын фьючерс баррель нь 100.57 ам.доллар, WTI-ийн идэвхтэй арилжаалагдаж буй арваннэгдүгээр сарын гэрээ 92.49 ам.доллар орчимд хүрчээ. Зах зээл АНУ–Ираны хэлэлцээний ахиц болон Ойрхи Дорнодын нийлүүлэлтийн эрсдэлийг зэрэг тооцож байна.

Энд нэг сонирхолтой тоо бий. Reuters-ийн мэдээлснээр Саудын Aramco компани Ням гарагт Персийн булан дахь долоон супер танкерт нийт ойролцоогоор 14 сая баррель түүхий нефть ачиж экспортын урсгалыг хадгалах арга хэмжээ авчээ.

Тиймээс Ойрхи Дорнодын асуудал зөвхөн бүс нутгийн дайн биш. Нефтийн үнэ → тээврийн зардал → инфляц → төв банкуудын бодлого → дэлхийн эдийн засаг гэсэн дараалал үүсэх боломжтой.

Орос–Украин: “Энхийн хэлэлцээ” гэхээсээ илүү Эрчим хүчний дэд бүтцийн "түр эвлэрэл"

Орос–Украины дайны шугамд бүрэн хэмжээний энхийн хэлэлцээнээс өмнө эрчим хүчний байгууламжид хийх довтолгоог зогсоох санаачилга дипломат ярианы нэг хэсэг болж байна.

Францын Ерөнхийлөгч Эммануэль Макрон есдүгээр сарын 21-нд Трамптай уулзахдаа Украины эрчим хүчний системд чиглэсэн цохилтыг түр зогсоох мораторий байгуулах боломжийг хэлэлцсэн гэж мэдэгдэв. Тэрээр мөн Украины агаарын довтолгооноос хамгаалах систем, ялангуяа пуужин таслан зогсоогчийн нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх шаардлагатай гэж онцолжээ.

Үүний зэрэгцээ дайны технологийн дүр зураг өөрчлөгдөж байна. AP-ийн мэдээлснээр Украины тал Оросын нутаг дэвсгэр рүү нэг шөнийн дотор 1,000 гаруй дрон ашигласан бөгөөд Москва руу чиглэсэн халдлагын үеэр Оросын албаныхан 450 орчим дрон устгасан гэж мэдээлсэн байна.

Энэ нь дайны нэг чухал өөрчлөлтийг харуулж байна. Өмнө нь фронтын шугам гол талбар байсан бол одоо эрчим хүч, нефть боловсруулах үйлдвэр, ложистик, хотын дэд бүтэц зэрэг эдийн засгийн систем өөрөө дайны талбар болж байна.

Том зургаар нь харвал...

Өнөөдрийн дэлхийн геополитикийг тус тусдаа дөрвөн хямрал гэж харахаас илүү нэг нийлмэл систем гэж харах нь сонирхолтой.

НҮБ дахь дипломат ажиллагаа → АНУ–Хятадын харилцаа → Ойрхи Дорнодын нефтийн урсгал → Европын эрчим хүчний аюулгүй байдал хоорондоо улам нягт холбогдож байна.

CFR-ийн 2026 оны НҮБ-ын чуулганы талаарх шинжилгээнд ч энэ долоо хоногийг дайн, дэлхийн эрчим хүчний хямрал, AI-ийн эрсдэл болон АНУ–Хятадын дээд хэмжээний уулзалт зэрэг хоорондоо огт тусгаар биш асуудлууд нэг дор огтлолцож буй үе хэмээн тодорхойлжээ.

Иймээс энэ долоо хоногт Нью-Йоркт хэлэгдэх нэг өгүүлбэр, Вашингтонд хийгдэх нэг тохиролцоо, Тегеранаас ирэх нэг мэдэгдэл хүртэл нефтийн үнэ, валютын зах зээл, технологийн нийлүүлэлтийн сүлжээ болон дэлхийн аюулгүй байдлын орчинд зэрэг нөлөөлөх боломжтой байна.

Эх сурвалж: Reuters, Associated Press, United Nations, Council on Foreign Relations, CSIS. Мэдээллийг 2026 оны 9 дүгээр сарын 22-ны байдлаар нэгтгэв.