Өнгөрсөн долоо хоногт Монголын улс төрд төсвийн зарцуулалт, Оюутолгойн ногдол ашгийн хуваарилалт, нийслэлийн газрын олголтын асуудал гол сэдэв байв. Засгийн газар эрчим хүчний томоохон төслүүдийг ногдол ашгаар санхүүжүүлэх хуулийн төслөө эргүүлэн татсан бол УИХ төсвийн зарцуулалтыг бүрэн нээлттэй болгох хуулийн төслийг дэмжсэнгүй. Харин нийгмийн бодлогын хүрээнд 100 мянган айлын орон сууцны хөтөлбөр зарлаж, 435 мянган ахмад настанд суурь тэтгэвэр олгох бэлтгэлээ хангаж эхэллээ.

Гадаад харилцаанд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн Герман, Финланд, Беларусь улсад хийх төрийн айлчлал анхаарал татсан бол нийгмийн амьдралд Нөмрөгийн дархан цаазат газрын түймрийн хохирол, цахим гэмт хэргийн өсөлт, баруун аймгуудад болсон цасан шуурганы эрсдэл хурцаар тавигдав.

Оюутолгойн ногдол ашгийн 2 их наяд төгрөгийг зарцуулах хуулийн төсөл буцав

Долоо хоногийн улс төрийн хамгийн анхаарал татсан үйл явдлын нэг нь Засгийн газар Оюутолгойн ногдол ашгийг нийгмийн болон суурь дэд бүтцийн төслүүдэд зарцуулах зорилготой хуулийн төслөө аравдугаар сарын 23-нд эргүүлэн татсан явдал байлаа.

Уг төслийн хүрээнд 2027 онд Оюутолгойгоос Монголын талд ногдох ногдол ашгийн орлогоос гурван их наяд төгрөг төвлөрүүлж, үүний хоёр их наяд төгрөгөөр эрчим хүч, боловсрол болон бусад суурь дэд бүтцийн асуудлыг шийдвэрлэхээр төлөвлөсөн. Үүнд 300 МВт-ын Дулааны цахилгаан станц-VI төслийн хөрөнгө оруулалтад 400 тэрбум төгрөг, арван аймгийн дулааны станцын төслийг дуусгахад 508 тэрбум төгрөг зарцуулах байсан. Гэвч УИХ-аар үргэлжлүүлэн хэлэлцэхээр төлөвлөж байсан төслийг Засгийн газар өөрөө буцаав.

Энэ шийдвэрийн гол ач холбогдол нь дан ганц хуулийн төсөл татагдсанд бус, олон жил хүлээгдсэн ногдол ашгийг иргэдийн амьдралд хэрхэн үр өгөөжтэй хүргэх тухай бодлого ямар хэлбэрээр хэрэгжих нь тодорхойгүй үлдсэнд оршино. Эрчим хүчний хомсдол, аймгуудын дулаан хангамжийн асуудал шийдлээ хүлээж байгаа энэ үед санхүүжилтийн төлөвлөгөө хэрхэн өөрчлөгдөх нь дараагийн гол асуудал болж байна.

Төсвийн зарцуулалтыг ил тод болгох хуулийн төсөл дэмжлэг авсангүй

Аравдугаар сарын 23-нд УИХ-ын намрын чуулганаар төсвийн зарцуулалтыг илүү нарийвчилж, цахимаар нээлттэй мэдээлэх зорилготой хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжсэнгүй.

УИХ-ын гишүүн С.Цэнгүүн нарын 31 гишүүний санаачилсан уг төсөл нь татвар төлөгчдийн мөнгийг төлөвлөх үеэс нь эхлэн ямар зориулалтаар, ямар дүнгээр зарцуулах гэж байгааг олон нийтэд бүрэн задаргаатайгаар харуулах зорилготой байв. Гэвч чуулганы хуралдаанд төслийг хэлэлцэхийг дэмжээгүй юм.

Төсвийн том дүнгүүдийн цаана яг ямар ажил, ямар бараа үйлчилгээ, ямар байгууллагад хэдий хэмжээний хөрөнгө хуваарилж байгааг иргэд нарийн хянах боломж хязгаарлагдмал байгаа нь төсвийн ил тод байдлын маргааны гол үндэслэл болж байна.

Нэг талаас, Засгийн газар төрийн өмчит компаниудын реформ, төсвийн шинэчлэлийг хэрэгжүүлж буйгаа мэдэгдэж байгаа. Нөгөө талаас, төсвийн зарцуулалтыг төлөвлөлтийн шатнаас нь нээлттэй болгох санаачилга парламентад дэмжлэг авч чадсангүй. Энэ зөрүү нь төсвийн сахилга бат, хариуцлагын асуудлыг дахин хөндөв.

Улаанбаатарын 33 жилийн газрын олголтыг шалгах түр хороо байгуулагдав

Нийслэлд газар олголт, газар ашиглалттай холбоотой олон жилийн маргааныг шалгах зорилготой УИХ-ын хянан шалгах түр хороо аравдугаар сарын 23-нд байгуулагдлаа.

Түр хороо нь 1992–2025 онд нийслэлийн хэмжээнд гарсан газар олголтын шийдвэрүүд, Газрын тухай хуулийн хэрэгжилт, нийтийн эзэмшлийн газар болон ногоон байгууламжийн хамгаалалт, сургууль, цэцэрлэг, эмнэлгийн эдэлбэр газартай холбоотой шийдвэрүүдийг шалгаж, нээлттэй сонсгол зохион байгуулахаар төлөвлөжээ. Санал хураалтад 90 гишүүн оролцсоноос 48 нь дэмжсэн байна.

Энэ шалгалтын үр дүн нийслэлийн газар ашиглалтын шударга байдал, нийтийн эзэмшлийн талбайн хамгаалалт, төрийн байгууллагын шийдвэрийн хариуцлагыг тодруулахад чухал ач холбогдолтой.

Мөн гол шалгуур нь олон жилийн баримт, шийдвэрийг бодитоор шалгаж, зөрчил байвал холбогдох байгууллагаар хариуцлага тооцуулах, дүгнэлтээ олон нийтэд ил тод танилцуулах эсэх юм.

Ерөнхийлөгчийн Европ дахь айлчлалууд Монголын гадаад харилцааны анхаарлын төвд

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх аравдугаар сарын 19–22-нд ХБНГУ-д, 22–24-нд Финландад төрийн айлчлал хийж, улмаар Беларусь улсад аравдугаар сарын 24–26-нд айлчлах хуваарьтай.

Германд хийсэн айлчлалын үеэр Монгол, Германы харилцааг өргөжүүлэх хамтарсан тунхаглалд гарын үсэг зурсан бөгөөд айлчлал нь төрийн тэргүүний түвшинд 14 жилийн дараа хийгдсэнээрээ онцлог байлаа. Мөн хоёр улсын иргэдийн жолоодох эрхийн үнэмлэхийг харилцан хүлээн зөвшөөрөх, Франкфурт хотод Монголын Консулын газар нээх асуудлаар шийдвэр гаргасан байна.

Финландад хийсэн айлчлалын үеэр хоёр улс боловсрол, эрчим хүч, геологи зэрэг чиглэлийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхээр ярилцаж, аравдугаар сарын 23-нд хоёр талын харилцааны хүрээнд 10 баримт бичиг байгуулжээ.

Харин Беларусь улсад хийх айлчлал нь Монголын төрийн тэргүүний түвшинд тус улсад хэрэгжүүлэх анхны айлчлал болохоор зарлагдсан бөгөөд хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэр, гааль, харилцаа холбоо зэрэг салбарт хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхээр төлөвлөсөн байв.

Эдгээр айлчлал дипломат харилцааны хувьд идэвхтэй долоо хоногийг бүрдүүлсэн ч бодит үр дүнг хамтын ажиллагааны баримт бичгүүд хэрхэн хэрэгжиж, Монголын эдийн засаг, боловсрол, төрийн үйлчилгээ болон иргэдийн амьдралд ямар ашиг авчрах вэ гэдгээр хэмжих учиртай.

“50 мянган яндан буулгах, 100 мянган айлын орон сууц” хөтөлбөрийг зарлав

Нийгмийн бодлогын хүрээнд Засгийн газар аравдугаар сарын 21-нд “50 мянган яндан буулгах, 100 мянган айлын орон сууц” үндэсний хөтөлбөр эхэлснийг зарлалаа.

Засгийн газрын мэдээлснээр, 2027 онд 16 мянган айлыг ипотекийн зургаан хувийн хүүтэй зээлээр орон сууцанд хамруулахаар төлөвлөсөн. Төрийн мэдэлд хэрэгжиж буй орон сууцны төслүүдийг үе шаттай нэмэгдүүлж, 2030 он гэхэд 40 мянган айлын орон сууц ашиглалтад оруулахаар зорьж байна.

Мөн урьдчилгаа төлбөргүй түрээсийн орон сууц, түрээслээд өмчлөх, ипотекийн зээлд шилжих болон хамтын өмчлөл зэрэг дөрвөн хувилбарыг танилцуулжээ.

Энэ бодлого нь гэр хорооллын агаарын бохирдлыг бууруулах, өрхийн орон сууцны хүртээмжийг нэмэгдүүлэх хоёр зорилгыг нэгтгэж байна. Гэхдээ 100 мянган айлын орон сууц гэсэн том зорилтыг бодит үр дүнд хүргэхэд санхүүжилт, барилгын хугацаа, иргэдийн төлбөрийн чадвар, орон сууцны хуваарилалтын ил тод байдал шийдвэрлэх нөлөөтэй.

435 мянган ахмад настанд суурь тэтгэвэр олгох шийдвэр гарлаа

Засгийн газрын аравдугаар сарын 21-ний хуралдаанаар 435 мянган ахмад настанд арваннэгдүгээр сарын 1-нээс суурь тэтгэвэр нэмж олгох хэмжээг тооцох үзүүлэлтийг баталжээ. Энэ арга хэмжээ нь 2026 оны төсвийн тодотголтой холбоотой бөгөөд суурь тэтгэврийг одоо авч буй тэтгэвэр дээр нэмж олгохоор болсон байна.

Шинэ зохицуулалтаар суурь тэтгэврийн хэмжээ нь нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн хугацаа, тэтгэврийн тооцоотой уялдан тогтоогдоно. Тухайлбал, 20 жил шимтгэл төлсөн, 769 мянган төгрөгийн тэтгэвэр авч буй иргэний суурь тэтгэврийг 201,550 төгрөгөөр тооцох жишээг Засгийн газар танилцуулжээ.

Энэ нь ахмад настнуудын орлогыг дэмжих бодлогын нэг хэсэг боловч үнийн өсөлтийн бодит нөлөө, эмчилгээ үйлчилгээний зардал, амьжиргааны өртгийг харгалзан үзэх нь чухал хэвээр байна.

Нөмрөгийн дархан цаазат газрын түймрийн хохирлыг тогтоож, буруутай этгээдээр төлүүлэхээр болов

Нийгэм, байгаль орчны салбарт анхаарал татсан асуудлын нэг нь Дорнод аймгийн Халхгол сумын нутагт гарсан түймэр байлаа. Аравдугаар сарын 20-нд нийтлэгдсэн мэдээллээр, аравдугаар сарын 8-нд гарсан түймэр 528,765.5 га талбайг хамарсны 468,965.7 га нь Нөмрөгийн дархан цаазат газрын нутаг байжээ. Энэ нь тусгай хамгаалалттай газрын нийт талбайн 79.8 хувьтай тэнцэж байна.

Засгийн газар аравдугаар сарын 21-нд түймрийн шалтгаан, нөхцөл болон байгаль орчинд учирсан хохирлыг тогтоох, гэм буруутай этгээдийг тодорхойлж, хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэх, хохирлыг нөхөн төлүүлэх арга хэмжээ авахыг холбогдох байгууллагуудад даалгажээ.

Энэ нь зөвхөн түймрийн дараах хохирлын асуудал биш. Байгалийн онцгой бүсийн хамгаалалт, хүний үйл ажиллагаанаас үүдэх эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх чадавх, байгаль орчны хохирлын хариуцлагын тогтолцоог эргэн харах шаардлагыг харуулсан үйл явдал боллоо.

Цахим гэмт хэргийн хохирол 28 тэрбум төгрөгт хүрчээ

Аравдугаар сарын 22-нд болсон Кибер аюулгүй байдлын зөвлөлийн хуралдаанаар цахим гэмт хэргийн нөхцөл байдлыг хэлэлцэж, иргэдийг цахим залилангаас хамгаалах ажлыг эрчимжүүлэх асуудлыг хөнджээ.

Засгийн газрын мэдээллээр, цахим гэмт хэрэг 2021 онд нийт гэмт хэргийн 19 хувийг эзэлж байсан бол 2026 онд 32 хувь болж өссөн байна. Энэ оны эхний есөн сарын байдлаар 11,440 гаруй цахим гэмт хэрэг бүртгэгджээ. Харин аравдугаар сарын байдлаар цахим гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол 28 тэрбум төгрөгт хүрсэн бөгөөд 15 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө битүүмжилж, 1.5 тэрбум төгрөгийн хохирлыг нөхөн төлүүлсэн гэж мэдээлэв.

Иргэдэд хуурамч хаяг, хуурамч сугалаа, сэжигтэй холбоос болон бусдын нэр барьж мөнгө нэхэх аргаар залилан хийх нь түгээмэл байгаа тул zalilan.113.mn цахим хуудсыг ажиллуулж эхэлжээ. Мөн холбогдох байгууллагуудын уялдаа холбоог сайжруулахыг Ерөнхий сайд үүрэг болгосон байна.

Гэвч цахим залилангийн хохирол өндөр хэвээр байгаа нь иргэдэд сэрэмжлүүлэг өгөхөөс гадна гэмт хэргийг шуурхай илрүүлэх, мөнгөн хөрөнгийг царцаах, хохирлыг нөхөн төлүүлэх тогтолцоог бэхжүүлэх шаардлагатайг харуулж байна.

Эцэст нь

Нийтийн хөрөнгийн зарцуулалт, төсвийн ил тод байдал улс төрийн гол маргаан хэвээр байна. Оюутолгойн ногдол ашгийн хоёр их наяд төгрөгийг дэд бүтцэд зарцуулах хуулийн төсөл татагдаж, төсвийн задаргааг цахимаар нээлттэй болгох санаачилга дэмжлэг аваагүй нь төрийн санхүүгийн шийдвэрт тавих хяналтын асуудлыг дахин хурцатгалаа.

Б.АМИ